Vlaams Haïti Overleg

Hoe kan men de economie van Haïti zodanig omvormen dat het land internationaal meer gaat betekenen dan slechts leverancier te zijn van spotgoedkope werkkrachten in de ateliertjes van Port-au-Prince? Wat kan men doen opdat honger niet langer de norm zou zijn en het land niet eeuwig afhankelijk blijft van giften en import van goedkoop voedsel? Zal 85% van de bewoners van de hoofdstad dan altijd in sloppenwijken moeten blijven wonen? Is er voor de honderdduizenden slachtoffers van de recente aardbeving nog hoop op een nieuw en eventueel beter leven?

Op vrijdag 16 oktober 2009, werelddag voor voedselsoevereiniteit, betoogden in de straten van de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince ruim vijfhonderd boeren tegen de inplanting van teelten voor biobrandstoffen en vóór voedselsoevereiniteit. De optocht van deze afgevaardigden van boerenorganisaties uit het gehele land eindigde met de overhandiging aan het parlement van een belangrijke verklaring en een petitie met dertigduizend handtekeningen in die zin.

Op de XIVde Cariforum-samenkomst van landen uit het Caraïbisch gebied, die tijdens de maand september 2008 op Barbados plaats vond, heeft Haïti (samen met Guyana) ervoor gekozen om het slotdocument over de economische partnerschapsakkoorden (EPA’s) niet te ondertekenen. Verscheidene sociale organisaties en ngo’s hebben president Préval gefeliciteerd met zijn houding. In een nationale coalitie, BARE APE genaamd, hadden ze immers al geruime tijd voor deze weigering geijverd. We zullen in dit dossier proberen uit te leggen wat EPA’s zijn en waarom landen als Haïti er wellicht goed aan doen deze akkoorden in hun huidige vorm te weigeren.

Tientallen jaren reeds stellen de internationale instellingen het vrijmaken van de handel voor als dé hoeksteen voor de economische ontwikkeling van ontwikkelingslanden. De liberalisering van de handel werd algemeen als een voorwaarde opgelegd voor internationale hulp en leningen. Ontwikkelingslanden konden vaak niet anders dan dit model te volgen. Het vrijmaken van de handel behelst niet alleen het verlagen of afschaffen van douanetarieven, maar ook het privatiseren van overheids- of parastatale bedrijven, het vergemakkelijken van het internationaal financieel verkeer, met inbegrip van de repatriëring van de winsten van vreemde investeerders, enz… Met andere woorden: letterlijk de grenzen open stellen voor financiële en economische activiteiten. De voorwaarden worden vastgelegd in zogeheten AEP’s ofte akkoorden van economisch partnerschap. Christian Aid, een Engelse NGO documenteerde de toepassing van deze strategie in verschillende landen en toont er de vaak kwalijke gevolgen van aan. Voor dit dossier hebben we geput uit hun studie rond de snelle vrijmaking van handel en de invloed daarvan op de boeren en dus het Haïtiaanse platteland.

Schrijven over het milieu in Haïti is als het beschrijven van het stervensproces van iemand. De laatste fase is ingezet en alleen een mirakel – een positieve kentering in alle Haïtiaanse geesten – kan bij optimaal verloop nog redding brengen. Tijdens de landing naar de luchthaven van Port-au-Prince zie je een desolaat kaal berglandschap onder je doorschuiven. Het landschap lijkt steeds geschikter voor simulaties van een landing op Mars. Droom even weg in je teletijdmachine naar de periode vóór Christoffel Colombus in 1492 aanlegde in Môle Saint Nicolas en zie dit landschap voor ongeveer 95% bedekt met een tropische en subtropische vegetatie…

De rurale sector krijgt al ettelijke tientallen jaren lang niet de waardering die hij verdient en bovendien broodnodig heeft. Al minstens 10 jaar is de nationale landbouwproductie geen prioriteit meer voor de opeenvolgende Haïtiaanse regeringen. De “paysannerie” voelt zich in de steek gelaten. Amper 5% van de nationale begroting wordt geïnvesteerd in de landbouwsector. Vraag is of de stem van de kleine boer gehoord zal worden, zeker nu binnen de overgangsregering de krijtlijnen uitgetekend worden voor wat een nieuwe start moet worden voor het verziekte Haïti. Naar eigen zeggen wil eerste minister Latortue een beleid voeren waarin bekwaamheid, eerlijkheid en engagement de sleutelwoorden zijn. Krijgt de overlevingslandbouw meer kansen?

FLO krijgt op 27 mei 2003 uit handen van de Koning Boudewijn Stichting (KBS) de Internationale Koning Boudewijnprijs voor ontwikkelingssamenwerking. U kent FLO niet? FLO staat voor Fair Trade Labelling Organisations International, zeg maar de koepel van de nationale Max Havelaar organisaties (lees ook het kaderstukje “FLO & co”). De belangrijke Koning Boudewijnprijs, die in 1992 o.a. naar de Grameen Bank in Bangladesh ging, wordt uitgereikt aan initiatieven die “duurzame veranderingen op gang brengen, die multipliceerbaar zijn en lokaal ingebed”. Volgens KBS-voorzitter Peter Piot wordt FLO onderscheiden voor “haar pionierswerk dat benadeelde producenten en arbeiders in het Zuiden de kans geeft rechtstreeks en onder eerlijke voorwaarden deel te nemen aan de internationale handel, door een systeem van certificatie, steun aan de producent, marktontwikkeling en informatie voor de consumenten.” In dit systeem kan ook de consument het verschil maken door te kiezen voor producten met het Max Havelaar-label. En daarbij maakt het Max Havelaar-initiatief een constructieve link mogelijk met de bedrijfswereld. Deze criteria waren doorslaggevend bij het selecteren van FLO uit wel 200 kandidaten.

Het is bijna heiligschennís om in deze tijd van globalisatie en neoliberalisme nog over landhervorming te spreken. Toch wordt dit de basis van onze kritiek op wat er thans in Haiti gebeurt. Om inzicht te krijgen in de problematiek, moeten we beginnen met een korte beschrijving van de huidige landbouwstructuur, diep geworteld in de geschiedenis en de mentaliteit van het land.

Vervolgens hebben we het over de nieuwe grondwet van 1987, die in artikel 248 voorziet in de oprichting van een Institut National de Reforme Agraire (INARA), een autonome instelling met eigen administratie onder leiding van het ministerie van landbouw. Welke zijn de doelstellingen van het INARA, en vooral: wat werd er verwezenlijkt?